Występowanie sałaty kompasowej (Lactula serriola L.) w zbiorowiskach synantropijnych Wysoczyzny Siedleckiej

DSpace/Manakin Repository

Show full item record

Title Występowanie sałaty kompasowej (Lactula serriola L.) w zbiorowiskach synantropijnych Wysoczyzny Siedleckiej
Tytuł równoległy: The occurrence of prickly lettuce (Lactuca serriola L.) in synantropic accumulations of the Siedlce highlands
Autor: Świtkowska, Małgorzata
Promotor: Skrzyczyńska, Janina; Ługowska, Maria [promotor pomocniczy]
URI: http://hdl.handle.net/11331/1826
Date: 2017
Abstract:
 
Lactuca serriola L. jest archeofitem pochodzenia śródziemnomorsko-iranoturańsko-eurosyberyjskim. Występuje na wszystkich kontynentach w (Europie, Ameryce Północnej i Południowej, Afryce, Azji oraz Australii i Nowej Zelandii) głównie w siedliskach ruderalnych, ale także jako chwast na polach rolnych. Badany gatunek notowany jest przede wszystkim na siedliskach ruderalnych i wieloletnich plantacjach oraz coraz częściej zaczyna przenikać na pola uprawne. Z wielu badań wynika, że jest gatunkiem zmniejszającym wydajność plonów oraz wpływa na pogorszenie ich jakości. Ze względu na szeroką amplitudę ekologiczną w ciągu ostatnich 20 lat znacząco powiększył zasięgi występowania oraz zwiększył liczebność populacji zarówno w Europie, i niektórych krajach skandynawskich, w związku z tym, w niektórych krajach Europy uważany jest za gatunek inwazyjny. Lactuca serriola L. charakteryzuje się dużym zróżnicowaniem cech morfologicznych takich jak: wielkość i kształt liści, szerokość i długość niełupek oraz okresem kwitnienia i czasem dojrzewania nasion w różnorodnych siedliskach przyrodniczych. Do niedawna na terenie Polski Lactuca serriola L. notowana była wyłącznie w miejscach ruderalnych. Zmiana struktury użytkowania gruntów, częsty kontakt pól uprawnych z nieużytkami, lepsze warunki termiczne, uproszczenia w uprawie roli i opóźniony termin zbioru kombajnowego zbóż sprzyjają rozprzestrzenianiu się sałaty kompasowej w zbiorowiskach segetalnych. Przenikanie Lactuca serriola L. z miejsc ruderalnych do agrofitocenoz, jak i zwiększanie liczebności stanowisk obserwowane jest w ostatnich dziesięcioleciach na terenie wielu regionów w kraju. Celem pracy było zbadanie wpływu wybranych siedlisk na zróżnicowanie cech morfologicznych i plenność Lactuca serriola L. na Wysoczyźnie Siedleckiej: dokonanie analizy cech morfologicznych Lactuca serriola L. na siedliskach Wysoczyzny Siedleckiej, określenie zmienności badanych cech morfologicznych Lactuca serriola L. w zależności od zajmowanego stanowiska, zbadanie wpływu warunków glebowych na badane cechy morfologiczne i plenność, dokonanie analizy zbiorowisk z udziałem Lactuca serriola L. w aspekcie wpływu na cechy morfologiczne populacji oraz określenie zależności między plennością i cechami morfologicznymi Lactuca serriola L. W pracy przedstawiono wyniki badań terenowych prowadzonych w latach 2014-2016 na Wysoczyźnie Siedleckiej. Z wyznaczonych 30 stanowisk, położonych w 23 miejscowościach losowo pobrano po 30 okazów w okresie pełnego rozwoju osobników (od lipca do września). Były to okazy o zróżnicowanej wysokości, ilości pędów, ilości rozgałęzień, co zapewniało próbom reprezentatywność. Badane populacje Lactuca serriola L. występowały w następujących siedliskach: uprawy zbożowe, uprawy okopowe, nieużytki, plantacje krzewów jagodowych i sadownicze, pobocza dróg, torowiska, rów melioracyjny. Przy wyborze miejsc do badań i do orientacji w warunkach siedliskowych posługiwano się mapami glebowo - rolniczymi w skali 1: 5000. Ponadto z każdej badanej powierzchni pobrano próby glebowe do analiz chemicznych na zawartość makroskładników. Dodatkowo w miejscu pobrania osobników wykonano zdjęcie fitosocjologiczne metoda Braun-Blaqueta i dokonano analizy flory towarzyszącej Lactuca serriola L. Wykonano pełną biometrię poszczególnych egzemplarzy populacji. Analiza materiałów źródłowych i obserwacji własnych wykazała, że Lactuca serriola L. jest gatunkiem częstym w zachwaszczeniu roślin uprawnych Wysoczyzny Siedleckiej i wykazuje tendencje do szybkiego rozprzestrzeniania się. Flora towarzysząca populacjom Lactuca serriola L. liczy 219 gatunków roślin naczyniowych, należących do 40 rodzin i 141 rodzajów botanicznych, z których 58% stanowią apofity a 42% antropofity. Wśród gatunków rodzimych najliczniejsze są apofity łąkowe, w grupie antropofitów dominowały archeofity. W spektrum biologicznym przeważały terofity nad innymi formami życiowymi. Szerokie zakresy wyliczonych wskaźników ekologicznych wskazują na poszerzanie się amplitudy ekologicznej wymagań siedliskowych Lactuca serriola L., pomiary biometryczne wykazały dużą zmienność cech morfologicznych populacji Lactuca serriola L., tak duże zróżnicowanie cech morfologicznych może wskazywać na duże możliwości adaptacyjne i dynamizm rozprzestrzeniania się gatunku na różne siedliska. Ponadto populacje Lactuca serriola L. charakteryzują się bardzo dużą plastycznością fenotypową i ogromnymi możliwościami reprodukcyjnymi (średnia potencjalna plenność jednej rośliny 35 188 sztuk nasion, zaś maksymalna 330 600 szt.) zależnymi od warunków siedliskowych i składu florystycznego zbiorowiska, w którym występuje. W zbiorowiskach o dużej różnorodności florystycznej Lactuca serriola L. wytwarzała mniej pędów generatywnych i miała niższą plenność na co wskazuje ujemny współczynnik zmienności. Badania również wykazały, że Lactuca serriola L. nie ma biologicznej właściwości samokończenia wzrostu i rozwoju, ponieważ wyznacznikiem końca okresu wegetacji, jest przebieg warunków pogodowych na jesieni i okres zimy. Lactuca serriola L. bardzo często występuje w zbiorowiskach siedlisk ruderalnych Wysoczyzny Siedleckiej, preferuje obrzeża pól, tereny wzdłuż dróg, rowów melioracyjnych, nasypy, żwirownie i nieużytki. Do dominujących gatunków w tych zbiorowiskach należały: Stachys palustris, Matricaria maritima L. subsp. inodora, Apera spica - venti, Conyza canadensis, Taraxacum sp., Stellaria media, Elymus repens, Artemisia vulgaris. Populacje Lactuca serriola L. istotnie lepiej plonowały (liczba nasion w koszyczku, liczba koszyczków kwitnących i owocujących) na siedliskach ruderalnych niż segetalnych. W zbiorowiskach z udziałem Lactuca serriola L. zachwaszczających rośliny uprawne na badanym terenie dominowały w zbożach i rzepaku: Apera spica-venti, Matricaria maritima ssp. inodora, Centaurea cyanus i w okopowych: Stellaria media, Setaria pumila, Scleranthus annuus, Raphanus raphanistrum.
 
Lactuca serriola L. is an tracheophyte of the Mediterranean-Irano-Turanian-Euro-Siberian origin. It occurs on all continents (in Europe, North and South America, Africa, Asia, Australia and New Zealand) mainly in ruderal habitats, but also as a weed in agricultural fields. The studied species is primarily noted in ruderal habitats and perennial plantations, and it increasingly begins to penetrate the cultivated fields. Many studies show that it is a species that reduces the yield of crops and affects the deterioration of their quality. Due to the wide ecological amplitude in the last 20 years, it significantly increased the range of occurrence and increased the population size both in Europe and in some Scandinavian countries, therefore, in some European countries it is considered to be an invasive species.Lactuca serriola L. is characterised by a large diversity of morphological traits, such as: the size and shape of leaves, the width and length of achenes and the period of flowering and the time of ripening of seeds in various natural habitats. Until recently, Lactuca serriola L.was listed in Poland only in ruderal areas. Changing the land use structure, frequent contact of crop fields with wastes, better thermal conditions, simplifications in soil cultivation and delayed harvesting time of crops favour the spread of prickly lettuce in segetal accumulations. The penetration of Lactuca serriola L. from ruderal sites to agrofitocenoses, and the increasing number of positions, has been observed in recent decades in many regions of the country. The aim of the study was to examine the influence of the selected habitats on the diversity of morphological features and fertility of Lactuca serriola L. in the Siedlce Highlands: performing the analysis of morphological features of Lactuca serriola L. in habitats in the Siedlce Highlands, determining the variability of the studied morphological features of Lactuca serriola L.depending on the position occupied, examining the influence of the soil conditions on the studied morphological traits and fertility, performing the analysis of accumulations with the participation of Lactuca serriola L. in the aspect of influencing the morphological characteristics of the population and determining the relationship between fertility and morphological features of Lactuca serriola L. The paper presents the results of field research conducted in the years 2014-2016 in the Siedlce Highlands. Thirty (30) specimens were randomly taken during the period of full development of individuals (from July to September) from 30 designated sites, located in 23 localities. These were specimens of varying height, number of shoots, number of branches, which ensured sample representativeness. The studied populations of Lactuca serriola L. occurred in the following habitats: cereal crops, root crops, wastelands, berry shrubs and orchard plantations, road shoulders, tracks, drainage ditch. When selecting sites for testing and for orientation in the habitat conditions the soil-agricultural maps were used on a scale of 1: 5000. In addition, soil samples were taken from each tested surface for chemical analyses of the microelement content. Moreover, the phytosociological photo was taken in the specimen sampling using the Braun-Blaquet method and the flora accompanying Lactuca serriola L. was analysed. Full biometrics of individual population specimens was performed. The analysis of source materials and own observations showed that Lactuca serriola L. is a species common in weeding the crops in the Siedlce Highlands and that it is likely to spread rapidly. The flora accompanying the population of Lactuca serriola L. amounts to 219 vascular plant species, belonging to 40 families and 141 botanical species, 58% of which are apophytes, and 42$ anthropophytes. The meadow apophytes are the most numerous among the native species, while archaeophytes dominates the anthropophyte group. The biological spectrum was dominated by terophytes over other life forms. The wide range of calculated ecological indicators indicates the expansion of the ecological amplitude of the habitat requirements of Lactuca serriola L., biometric measurements have shown a large variability of morphological characteristics of the population of Lactuca serriola L., such a large diversity of morphological features may indicate large adaptation capabilities and dynamism of the species spreading to various habitats. In addition, the populations of Lactuca serriola L. are characterised by a very high phenotypic plasticity and great reproductive potential (average mean yield of one plant is 35 188 pieces of seeds, while the maximum is 330 600 pcs.) depending on the habitat conditions and the floristic composition of the accumulation, in which it occurs. In the communities with large floristic diversity, Lactuca serriola L. produced fewer generative shoots and had lower fertility, as indicated by the negative coefficient of variation. The studies have also shown that Lactuca serriola L. does not have the biological properties to finish the growth and development on its own, because the course of weather conditions in autumn and the winter period are the determinant of ending the growing season. Lactuca serriola L. is very common in the communities of ruderal habitats in the Siedlce Highlands, it prefers the peripheries of fields, areas along the roads, drainage ditches, embankments, gravel pits and wastelands. The dominant species in these communities included: Stachys palustris, Matricaria maritima L. subsp. inodora, Apera spica - venti, Conyza canadensis, Taraxacum sp., Stellaria media, Elymus repens, Artemisia vulgaris. The Lactuca serriola L. populations gave significantly better yields (the number of seeds in the buds the number of flowering and fruiting buds) in ruderal habitats, and not the segetal ones. In the communities with Lactuca serriola L. weeding the crops in the studied area, the following dominated the crops and rape: Apera spica-venti, Matricaria maritima ssp. inodora, Centaurea cyanus,and in the root crops: Stellaria media, Setaria pumila, Scleranthus annuus, Raphanus raphanistrum.
 
Description: Wydział Przyrodniczy

Files in this item

This item appears in the following Collection(s)

Search DSpace


Advanced Search

Browse

My Account

Statistics